Fout
  • JFTP::login: Unable to login
  • JFTP::write: Unable to use passive mode

alt

In het vorig artikel hebben we kort stilgestaan bij de verschillen tussen het Turkse en Nederlandse alfabet. Hierbij zagen we dat het Turks drie letters niet bevat, welke wel voorkomen in het Nederlandse alfabet, namelijk de q, w, en de x. Dit geldt in feite voor het moderne Turkse alfabet. Met andere woorden, deze letters kwamen in het oud-Turks en hedendaags in andere Turkse talen wel voor.

Turken hebben tot op de dag van vandaag ongeveer 15 verschillen schriften gebruiken, waaronder het hedendaagse Latijn (Turkije Turks en Azerbeidjaan Turks), Arabisch (Oeigoers, Irak Turkmeens) en Cyrillisch (Kazachs, Kirgizisch, Oezbeeks en Turkmeens). De Turkije Turken (een van de hoofdelementen van de Osmaanse Turken) hebben tot aan de taalhervorming van 1928[1] eeuwenlang het Arabisch schrift gebruikt. Vooral op het gebied van de klinkers bracht het de nodige problemen met zich mee. Hier zullen we niet verder op ingaan.

Mensen gaan veelal de fout in door te denken dat het Turks enkel uit het Turkije Turks bestaat. Dat is absoluut niet het geval. Het Turks dat buiten Turkije wordt gesproken en geschreven is vele malen groter dan het Turkije Turks. Wanneer we het over het Turks hebben, moeten we duidelijk aangeven om welk van de vele Turkse talen het gaat.

Na eeuwenlang het Arabisch alfabet te hebben gebruikt, is men in de Republiek vanaf 1928 overgegaan op het Latijns schrift. In het nieuwe alfabet van Turkije zijn de drie genoemde letters niet opgenomen. De eerste hiervan is de q. Buiten het feit dat dit schrift vooral vanwege de klinkers zeer inefficiënt was voor het Turks, had het wat te bieden aangaande de q. Het had namelijk de ـق (kāf) en de ـك (kef).

Het verschil ligt bij de uitspraak. Zoals al bekend werkt het Turkije Turks met de wet van de vocaalharmonie. Dit heeft niet alleen effect op de uitspraak van de klinkers, maar ook op de medeklinkers. Want indien een voorklinker volgt op een medeklinkers, dan neemt het als het ware deze ook mee. Bijvoorbeeld: de stem k van kadın (vrouw) is hard, vanwege de daaropvolgende a. Deze k wordt dus vanuit de achterzijde van de mond uitsproken. Vandaar de term achterklinker. De k van küpe (oorring) is zacht en wordt vanuit de voorkant van de mond uitgesproken.

Hieruit kunnen we concluderen dat de bovengenoemde k’s verschillend zijn. In het moderne Turks alfabet is dit verschil niet opgenomen, terwijl in het Arabisch schrift voor de eerste de kaf en voor de tweede de kef werd gebruikt.

Het verschil zouden we in feite ook met het Latijns alfabet kunnen weergeven. Het gebruik met de q zou er dan als volgt uitzien: qara (zwart) , qızıl (rood), qoç (ram) en qucak (schoot). En de k zouden we moeten gebruiken, indien deze wordt gevolgd door de zachte klinkers: kemik (bot), kişi (persoon), köpek (hond) en kül (as).

De letter q wordt momenteel gebruikt door onder andere de Azerbeidjanen. Zij passen het toe, zoals hierboven is vermeld. De q bij opvolging door achterklinkers en de k voor gebruik bij voor klinkers. Ook de Kazachen, de Oezbeken (wel met Cyrillische letters), Oeigoeren en Tataren geven het verschil tussen de genoemde letters weer in de schrijftaal.

De volgende te behandelen letter is de w. Ook dit is een letter dat vaak verwarring oplevert bij de Turkije Turken. Ten onrechte denken zij dat het niets te maken heeft met het Turks. In zekere zin hebben zij ook wel gelijk, want in het Turkije Turks wordt het niet gebruikt. Maar dat geldt niet voor de andere Turkse talen.

De w wordt in anders uitgesproken dan de v in het Turkije Turks en is hierdoor een andere letter. Bij de uitspraak is de stand van de lippen anders dan bij de v. Deze w zouden we kunnen vergelijken met de uitspraak zoals de w in het Belgisch. Hoewel de w niet is opgenomen in het alfabet van het Turkije Turks, zien we deze wel terug in het alfabet van onder andere de volgende Turkse talen: het Kazachs, Turkmeens en het Tataars. In de meeste gevallen bestaat de optie om deze letters, die anders worden uitgesproken, anders weer te geven. De w is hier een voorbeeld van.

De laatste letter waar we over gaan buigen is de x. Deze is niet te verwarren met de Nederlands x. Deze x kan vergeleken worden met de ch, zoals de woorden achter en zacht in het Nederlands.

De Turkse x komt eveneens niet voor in het Turkije Turks, maar wel in het Azerbeidjaans, Kazachs, Oezbeeks, Tataars en Oiegoers. Voor het Turkije Turks is het kenmerkend dat het niet in de schrijftaal maar wel in de spreektaal voorkomt. In grote delen van Anatolië wordt de k aan het eind van een woord als x uitgesproken. Maar nadat het Istanbul Turks in gebruik werd genomen als de officieel taal van het Turkije Turks, werd de x (ten onrechte) als iets grofs, een grove uitspraak, aanvaard. Dat terwijl in alle andere Turkse talen deze uitspraak heel normaal is. En, om niet te vergeten, het Istanbul Turks was in vergelijking tot de rest van de Anatolische Turkse dialecten zeer klein.

Zoals we hebben gezien, hebben de andere Turkse talen geen problemen met de letters q, w en x, omdat in ieder geval een deel hiervan in het alfabet is opgenomen. Voor het Turkije Turks is het wat lastiger. Want vooral internetgebruik brengt de nodige problemen met zich mee als het gaat om het gebruik van bijvoorbeeld de w. Internetadressen beginnen met ‘www’, wat niet voorkomt in het Turks. De Turken hebben dit probleem ‘verholpen’ door deze als ‘double you’ te benoemen. Echt Turks is het dus niet.

Het is dus een foute gedachte dat de q, w en x niets te maken heeft met het Turks. Dat het niet is opgenomen in het Turkije Turks, betekent niet dat het ook zo moet blijven. Want zoals we hebben gezien, komt het gebruik van deze letters deels wel terug in de spreektaal. Dit is een onderwerp waar Turkse taalwetenschappers zich nog eens over moeten buigen.



[1] Lewis, Geoffrey, The Turkish Language Reform, A Catastrophic Success, New York, 1999, p. 34.

 

 

Login of registreer om een reactie te plaatsen