Fout
  • JFTP::login: Unable to login
  • JFTP::write: Unable to use passive mode

Vrijwel iedereen is bekend met de heldendaden van Oskar Schindler, die tijdens de Tweede Wereldoorlog ruim 1200 joden redde uit handen van de Nazi-Duitsers. Dit komt grotendeels door de verfilming van zijn heldendaden door de Amerikaanse regisseur Steven Spielberg, zelf ook van joods komaf. Maar wat als ik u nu zou vertellen dat er een Turkse diplomaat bestaat die bijna 20 maal zoveel joden heeft gered in dezelfde periode?

Het is een vrij onbekend gegeven, maar Turkse diplomaten zetten zich gedurende de Tweede Wereldoorlog massaal in om joden te redden. Een diplomaat die daarbij naar schatting meer dan 20.000 joden redde was Behiç Erkin, de Turkse ambassadeur in Parijs van 1939 tot 1943. Erkin besloot aanvankelijk om alle joden met een Turks paspoort te redden uit Duitse handen, hiertoe had de Turkse regering een verdrag gesloten met de Duitsers. Turkije vond dat iemand allereerst een Turks burger was en dan pas belijder van een geloof. Alhoewel de Duitsers vonden dat een jood, in eerste instantie jood was en dan pas burger van welk land dan ook, gingen ze uiteindelijk accoord met Turkije. Vooral omdat Hitler Turkije wilde overhalen voor een gezamenlijke aanval op Rusland en geen anti-Duitse sentimenten wilde kweken bij de Turken.

Erkin begon zo aan zijn klus om de ongeveer 10.000 Turkse joden in Frankrijk naar Turkije te sturen. De Franse joden kregen lucht van het Turks-Duitse verdrag en meldden zich massaal bij de Turkse ambassade in Parijs. Sommige verhaalden over hun migratie naar Frankrijk vanuit Turkije, maar konden dit niet bewijzen. Veelal omdat het tot wel honderd jaar geleden had plaatsgevonden; ook hadden veel joden hun Turkse nationaliteit opgegeven bij het aanvaarden van de Franse nationaliteit tijdens hun migratie in de negentiende eeuw. De Republiek Turkije accepteerde dubbele nationaliteiten op voorwaarde dat elk vijf jaar het paspoort verlengd werd. Vrijwel geen van de joden had dit gedaan. Erkin besloot noodpaspoorten uit te delen, in sommige gevallen zelfs vervalste paspoorten. Gaandeweg meldden zich joden die verre familieleden hadden uit Turkije of zelf deels Turks waren, maar nooit een Turks nationaliteit hadden aangevraagd dan wel verloren hadden door hun Franse burgerschap. Erkin besloot, geholpen door zijn staf in Parijs, ook deze mensen te helpen door ze via een versneld proces middels een noodprocedure te voorzien van een Turks paspoort. Omdat veel joden geen bewijs hadden voor hun Turkse achtergrond, vrijwel geen kon nog Turks spreken bijvoorbeeld, moest Erkin ook veelvuldig gebruik maken van valse Turkse paspoorten om de joden te kunnen redden. Naar schatting heeft Erkin ruim 20.000 joden uit Frankrijk gered. Erkin werd hierbij bijgestaan door een collega-diplomaat Beşir Balcıoğlu, die zelf vermoord werd door Armeense terroristen in 1978 gedurende zijn bezoek aan de Spaanse hoofdstad Madrid.

De acties van Turkse diplomaten, zoals Erkin en zijn staf: de van 1939 tot 1942 in Parijs gestationeerde Consul-Generaal Cevdet Dülger en zijn opvolger Fikret Şefik Özdoğancı (1942-1945) die beiden bijgestaan werden door de Vice-Consuls Namık Kemal Yolga, Fatin Rüştü Zorlu en Melih Esenbel, staan niet op zich. Het neutrale Turkije wilde ook zoveel mogelijk joden redden uit het door Nazi-Duitsland bezette Europa. Zo werden bijna 900.000 Roemeense joden gered door ze toestemming te geven via İstanbul naar Palestina te reizen en ze te voorzien van voedsel. Dit terwijl er in Turkije zelf ook voedselschaarste was in die tijd; hetzelfde deed Turkije met Griekenland door het schip SS Kurtuluş volgepakt met voedsel naar Griekenland te sturen. Bij de vijfde tocht werd het schip tot zinken gebracht, waarschijnlijk door een Duits torpedo. Een duidelijke reden voor het redden van de joden is er niet te noemen, wellicht speelde de technologische en wetenschappelijke kennis die de joodse gemeenschap had een rol. Zo kregen ruim 200 joodse wetenschappers al in 1933 asiel in Turkije, waaronder Albert Einstein, door Atatürk zelf. Deze wetenschappers kregen daarbij een loon dat gemiddeld vijfmaal hoger lag dat het loon van hun Turkse collega’s. Maar de voornaamste reden dat Turkije zich inzette voor de joden, lijkt toch te gaan om humanitaire hulp.

Afzonderlijk van de diplomaten in Parijs, probeerden de diplomaten in Marseille onder leiding van Consul-Generaal Bedi'i Arbel (1940-1943) en zijn opvolger Mehmet Fuad Carim die beiden bijgestaan werden door Vice-Consul Necdet Kent, ook de joden in die omgeving te redden. Ook buiten Frankrijk waren Turkse diplomaten actief in het redden van joden. Op het Griekse eiland Rhodos redde de toen 30-jarige Turkse Consul-Generaal Selahattin Ülkümen 42 joodse families, in totaal meer dan 200 leden. Ook Ülkümen gebruikte het argument dat het ging om “joden die onder het Osmaanse Rijk geleefd hadden en dus aangemerkt konden worden als Turkse staatsburgers”. Dat terwijl Rhodos al jarenlang niet meer deel uitmaakte van Turkije, de opvolger van het uiteengevallen Osmaanse Rijk. De Duitsers in Griekenland waren star in hun opvatting en Ülkümen werd genoodzaakt te dreigen met een internationaal conflict tussen Turkije en Duitsland als de joden van Rhodos toch naar een concentratiekamp gedeporteerd zouden worden. Ülkümen kreeg uiteindelijk toestemming om de joden naar Turkije te sturen, maar werd daags erna aangevallen door Duitse bommenwerpers toen de Duitse commandant lucht kreeg van het feit dat Ülkümen niet alleen maar joden met een Turkse nationaliteit had gered, maar vrijwel alle joden in de regio. Hierbij werd het Turkse consulgebouw en het huis van Ülkümen gebombardeerd; Ülkümen verloor hierbij zijn zwangere vrouw en werd zelf, toen bleek dat hij het overleefd had, opgepakt en gevangen gezet. Ülkümen kwam pas vrij op 8 mei 1945 met de capitulatie van Nazi-Duitsland en vertrok naar Turkije.

Een reden voor deze Turkse diplomaten lijkt simpelweg humanisme en hun geweten te zijn, want Turkije was gedurende de Tweede Wereldoorlog neutraal en verklaarde Duitsland pas twee weken voor het einde van de wereldoorlog officieel de oorlog. Er is dan ook geen officieel bevel uitgegaan van de Turkse regering aan alle Turkse diplomaten om joden te redden; het waren allemaal individuele handelingen, weliswaar met medeweten van het Turkse Ministerie van Buitenlandse Zaken. Het was extra gevaarlijk omdat Turkije diplomatieke contacten met Duitsland onderhield, Hitler wilde Turkije zelfs graag aan zijn kant hebben. De Turkse president İsmet İnönü wilde zich echter houden aan de laatste wens van de in 1938 overleden Mustafa Kemal Atatürk om Turkije niet in de komende oorlog te mengen. Atatürk zag blijkbaar in 1938 al dat Hitler een grote wereldoorlog zou ontketenen en stak nimmer onder stoelen of banken dat hij niet wilde Turkije er deel aan zou nemen.

Deze onbekende pagina uit de wereldgeschiedenis begint langzaamaan pas aandacht te krijgen door het werk van historici, zoals Dr. Arnold Reisman en Prof. Dr. Stanford Shaw.

Hieruit blijkt dat de Turkse autoriteiten er alles aan gedaan om zoveel mogelijk joden te redden, waar ze ook redelijk in geslaagd zijn. Dit is echter een wezenlijk verschil met Nederland, waar het hoogste percentage joden omgekomen is en Nederlanders massaal de Duitsers hielpen bij hun zoektocht naar ondergedoken joden.  Daarom is het extra jammer dat het huidige regime in Turkije anti-İsraël lijkt te zijn, mede door de uitbarstingen van de Turkse premier Recep Tayyip Erdoğan.

 

Reacties   

 
#1 Mustafa 21-06-2011 13:45

Het is hartverwarmend dat de Turken Joden hebben gered, jammer dat zulke berichten niet bekend zijn bij de publieke opinie. Dit onderwerp kan je niet linken aan de huidige politiek.
 
 
#2 MrEmirius 06-10-2011 16:08
Dit is mij wel bekend. Ik had dit al eerder in het verleden willen onderzoeken. Hij komt uit eskisehir. Dit is niet nieuw. Zou je ook nog iets over de devrim auto's schrijven die ook eskisehir zijn gemaakt
 
 
#3 Mustafa 21-10-2011 17:27
Ze hebben hierover een film gemaakt.
De film heet: Turkish Passport.
www.youtube.com/watch?v=RSJcOzio8hQ&noredirect=1
 

Login of registreer om een reactie te plaatsen